İliç faciasının üzerinden 2,5 yılı aşkın süre geçti, facianın çevresel sonuçları hâlâ belirsiz, maden sahası Cengiz Holding’e devrediliyor

<p>DEM Parti Milletvekili Sevilay Çelenk, 9 maden işçisinin yaşamını yitirdiği İliç maden faciasının ardından bölgedeki çevresel kirlilik, rehabilitasyon çalışmaları ve Çöpler Altın Madeni’nin Cengiz Holding’e devir sürecini Meclis gündemine taşıdı.</p>
<p>Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın yanıtlaması istemiyle soru önergeleri veren Çelenk, facianın üzerinden iki buçuk yılı aşkın süre geçmesine rağmen siyanür ve ağır metaller içeren yaklaşık 10 milyon metreküplük toprak kütlesinin çevre ve Fırat havzası üzerindeki etkilerine ilişkin güncel bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmadığına dikkat çekti.</p>

<h2>FACİANIN ÜZERİNDEN İKİ BUÇUK YILI AŞKIN SÜRE GEÇTİ</h2>
<p>13 Şubat 2024 tarihinde Anagold Madencilik tarafından işletilen Çöpler Kompleks Altın Madeni’nde meydana gelen ve 9 maden işçisinin hayatını kaybettiği facianın üzerinden iki buçuk yılı aşkın süre geçti. DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Sevilay Çelenk tarafından verilen soru önergelerinde, siyanür ve ağır metaller içeren 10 milyon metreküpe yakın toprak kütlesinin çevreye ve kısmen Karasu Nehri ile Fırat havzasına yayıldığı hatırlatıldı. Çelenk, aradan geçen süreye rağmen çevresel kirliliğin kapsamı ve etkilerine ilişkin güncel bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmadığına dikkat çekti. Kirliliğin giderilmesine yönelik çalışmalar ile bağımsız bilimsel izleme süreçlerinin de belirsizliğini koruduğunu belirten Çelenk, bölgedeki toprak, yer altı suyu ve yüzey sularında yapılan analizlerin sonuçlarının kamuoyuna açıklanmasını istedi.</p>
<h2>BÖLGE HALKININ SAĞLIĞINA YÖNELİK NE GİBİ ÇALIŞMALAR YAPILIYOR?</h2>
<p>Önergede, başta Çöpler ve Sabırlı köylerinde yaşayanlar olmak üzere bölge halkının sağlığına yönelik çalışmalar da ele alındı. Çelenk, facianın ardından bölgede herhangi bir sağlık taraması, izleme veya epidemiyolojik çalışma yapılıp yapılmadığını sordu. Ayrıca TMMOB, Türk Tabipleri Birliği, Türkiye Barolar Birliği ve bağımsız akademisyenlerin kirliliğin izlenmesi ve rehabilitasyon süreçlerine dahil edilmesine yönelik bir çalışma bulunup bulunmadığının açıklanmasını istedi.</p>
<h2>“KİRLETEN ÖDER” İLKESİ UYGULANIYOR MU?</h2>
<p>Bölgedeki toprağın ve suyun eski haline getirilmesine yönelik somut bir rehabilitasyon ve restorasyon planının bulunup bulunmadığını soran Çelenk, kirliliğin giderilmesi için yapılan harcamaların nasıl karşılandığının da açıklığa kavuşturulmasını istedi. Çelenk, söz konusu maliyetin “kirleten öder” ilkesi uyarınca madenin işletmecisi Anagold Madencilik’e mi yükletildiğini yoksa kamu kaynaklarından mı karşılandığını önergesine taşıdı.</p>
<h2>2022’DEKİ SİYANÜR SIZINTISINDAN SONRA ALINAN ÖNLEMLER YETERLİ MİYDİ?</h2>
<p>Aynı maden sahasında 21 Haziran 2022 tarihinde yaşanan siyanür sızıntısına da dikkat çeken Çelenk, sızıntının ardından alındığı belirtilen önlemlerin yeterliliğini gündeme getirdi. Çelenk, bu önlemlerin 2024’te yaşanan facianın ardından yeniden değerlendirilip değerlendirilmediğini Bakanlığa sordu.</p>
<p>Erzincan İdare Mahkemesinin madenin 2021 tarihli ÇED Olumlu kararına ilişkin verdiği ve Danıştay tarafından kesinleştirilen iptal kararına da değinen Çelenk, karar sonrasında maden sahasındaki faaliyetlerin mevcut hukuki durumunun açıklığa kavuşturulmasını istedi.</p>
<h2>ÇÖPLER ALTIN MADENİ’NİN CENGİZ HOLDİNG’E DEVRİ</h2>
<p>Soru önergesinde maden sahasının el değiştirmesine ilişkin sürece de geniş yer verildi. Basına yansıyan bilgilere göre SSR Mining’in Çöpler Altın Madeni ile Çakmaktepe, Bayramdere, Mavialtın ve Tunçpınar sahalarındaki yüzde 80’lik payının 1,5 milyar dolar bedelle Cengiz Holding’e satışına ilişkin kesin hisse alım sözleşmesi 26 Mart 2026 tarihinde imzalandı.</p>
<p>Çelenk, devir sürecinde mevcut çevresel kirliliğin giderilmesi ve rehabilitasyon yükümlülüklerinin devralan şirket tarafından açıkça üstlenilip üstlenilmediğine ilişkin Bakanlıklardan yanıt istedi. Çelenk ayrıca Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının devir işlemine onay verirken çevresel rehabilitasyonun tamamlanmasını veya bağımsız bir çevresel durum tespiti yapılmasını ön koşul olarak arayıp aramayacağını sordu. Devrin, 43 sanıklı dava dahil devam eden ceza ve idari yargılama süreçleri üzerindeki olası etkileri de önergede kendine yer buldu.</p>
<h2>CENGİZ HOLDİNG’E BİR YILLIK GEÇİCİ FAALİYET BELGESİ</h2>
<p>Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 24 Temmuz 2026 tarihinde Cengiz Holding’e bir yıl süreyle geçerli olmak üzere geçici faaliyet belgesi verilmişti. Çelenk, devir sonrasında Çöpler, Çakmaktepe, Bayramdere, Mavialtın ve Tunçpınar sahalarında madencilik faaliyetlerinin yeniden başlatılması veya kapasite artışı talep edilmesi halinde sahaların ayrı ayrı değil, bütünsel ve kümülatif bir ÇED sürecine tabi tutulması gerektiğine dikkat çekti.</p>
<h2>2009 TARİHLİ ÇED GENELGESİ HÂLÂ UYGULANIYOR MU?</h2>
<p>Çelenk, eski Çevre ve Orman Bakanlığının 2009/7 sayılı genelgesi kapsamında, mahkemeler tarafından kısmen iptal edilen ÇED kararlarının bütünsel bir yeniden değerlendirmeye tabi tutulmadan yalnızca eksik bölümlerin düzeltilmesi yoluyla yeniden onaylanabilmesine ilişkin uygulamanın devam edip etmediğini sordu.</p>
<p>Bu uygulamanın özellikle madencilik projelerinde kümülatif çevresel etkinin bütünlüklü biçimde değerlendirilmesini güçleştirdiği yönündeki eleştirilere yer veren Çelenk, söz konusu genelgenin gözden geçirilmesine yönelik bir çalışma bulunup bulunmadığının açıklanmasını istedi.</p>
<h2>İLİÇ FACİASINDAN SONRA DİĞER MADENLER DENETLENDİ Mİ?</h2>
<p>İliç’te yaşanan facianın ardından benzer nitelikteki maden işletmelerinde alınan önlemlere de dikkat çeken Çelenk, siyanürlü veya kimyasal liç yöntemi kullanan, atık depolama veya baraj tesisi bulunan maden işletmelerinde ülke genelinde denetim yapılıp yapılmadığını sordu. Çelenk, bu denetimlerde acil durum planları ve atık depolama tesislerinin stabilitesi açısından herhangi bir eksiklik veya risk tespit edilip edilmediğine ilişkin bilgi istedi.</p>
<p>27 Ocak 2026 tarihinde Bursa’nın Yenişehir ilçesine bağlı Kirazlıyayla Mahallesi’nde MEYRA Mühendislik Proje ve Madencilik’e ait atık depolama alanının çökmesi sonucu yaşanan kirliliği hatırlatan Çelenk, “İliç'te edinilen tecrübeler ışığında ne tür acil ve kalıcı önlemler alınmıştır? Bu sahada da bağımsız bir bilirkişi incelemesi ve kamuoyuna açık bir soruşturma süreci başlatılmış mıdır?” diye sordu.</p>
<h2>ÇEVRENİN CEZA HUKUKU YOLUYLA KORUNMASI SÖZLEŞMESİ DE GÜNDEMDE</h2>
<p>Soru önergesinde, Avrupa Konseyinin 3 Aralık 2025 tarihinde imzaya açtığı Çevrenin Ceza Hukuku Yoluyla Korunması Sözleşmesi’ne de değinildi. Türkiye’nin CETS No. 228 sayılı sözleşmeyi imzalaması ve onaylamasına yönelik bir çalışma bulunup bulunmadığı da Çelenk’in Bakanlıklara yönelttiği sorular arasında yer aldı.</p>